<< I believe that a key reason that Cohousing is such a vibrant, successful segment of the broader communities movement is that the Cohousing model assumes some professional involvement – not necessarily as Housing Developers, but for at least some of the required services. >>

Craig Ragland, Voormalig voorzitter van ‘The Cohousing Association’, USA

*****

<< Afhankelijk van de grootte van het […] initiatief kan gekozen worden voor diverse vormen van begeleiding. Een viertal starters op de woningmarkt, dat een rijtje basic woningen wil ontwikkelen, is wat anders dan een groep van 20 initiatiefnemers, die een luxe […] senioren-complex van 45 appartementen op een parkeerkelder wil realiseren.

In het ene geval kan wellicht volstaan worden met een relatief eenvoudige begeleiding […]. In het andere geval zal […] de kennis van project-ontwikkeling, gemeentelijke procedures, subsidie-trajecten etc. van belang zijn. Bovendien moet dan vaak ook achtervang voor financiële risico’s geregeld worden en zou het mooi zijn om vroegtijdig een partij te vinden die de voorloopkosten kan (en wil) financieren.

Zeker bij grotere groepen en complexere projecten is het ook van belang om ‘alle kikkers in de kruiwagen te houden’. […] Kennis van het organiseren van zo’n groep, het vormen van werkgroepen en een heldere beslisstructuur is dan van groot belang. >>

Ter Steege Bouw Vastgoed, NL  (in: ‘Succesfactoren van Collectief Particulier Opdrachtgeverschap’, 2015)

*****

<< Les groupes de ressources techniques [GRT], regroupés en association dans tout le Québec, sont les principaux agents de développement du logement communautaire et sont reconnus comme tels par la Société d’habitation du Québec. >>

Marie Bouchard, professeur de l’Université de Québec à Montréal, recherche en économie sociale, directrice du Centre de Recherche sur les Innovations Sociales, co-directrice du CAP Habitat (in : ‘Innovations sociales et nouvelle régulation associative – le logement communautaire au Québec’, dans ‘Les Coopératives d’Habitants’, sous la direction de Yann Maury, 2011),

*****

<< La mission des GRT [groupes de ressources techniques] est d’accompagner des groupes de citoyens voulant réaliser un projet de logement sous la forme de coopérative ou d’OSBL [=asbl, vzw], et ce, dans toutes les étapes du projet. Les GRT offrent une gamme variée de services selon les besoins, tant pour le développement de projets que pour la gestion d’immeubles pour les organismes en difficulté […]. Plus spécifiquement, les GRT offrent les services de base suivants : formation, coordination, organisation et soutien technique et administratif. >>

Richard Morin (e.a.), urbaniste, professeur à l’ l’Université de Québec à Montréal, Département d’études urbaines et touristiques (in : ‘Se loger autrement au Quebec – le mouvement de l’habitat communautaire, un acteur du développement social et économique’, sous la direction de Marie Boucard & Marcelin Hudon, 2008)

*****

<< For housing professionals and developers the challenges include learning to take a back seat, to facilitate rather than lead and learning how to pass on their knowledge and give groups the benefit of their expertise while avoiding the temptation to take over.

Housing professionals commonly […] take decisions for tenants and leaseholders/occupants whereas the skills involved in enabling cohousing groups to develop mean that professional workers have to stand back.

However housing professionals also mentioned useful experience and day to day practice they could draw on.

Moyra Riseborough, researcher at the Centre for Urban and Regional Studies, University of Birmingham, consultant (in: ‘Exploring the possibility of change – Cohousing – the potential for an older people’s development in Newcastle upon Tyne’, commissioned by Newcastle University, the Quality of Life Partnership & the Elders Council of Newcastle, UK, 2013)

*****

<< Het ontwikkelingstraject wordt door de bewoners aangestuurd, maar uiteraard behoeven zij hierbij gedegen ondersteuning door publieke of private actoren. Daarnaast, en zeker voor groepen die hun ontwikkeling grotendeels zelf opvolgen, dringt zich een specifieke vorm van begeleiding op. […]

Een nieuw beroep is zich […] aan het profileren. De begeleiding van een startend project gemeenschappelijk wonen in zelfbeheer vereist kennis over  zeer uiteenlopende domeinen. Dat behelst alle aspecten van een ontwikkelings- en bouwtraject (architecturale en projectmatige) en het collectief betrekken van de (toekomstige) bewoners bij het ontwerp van hun gemeenschap. Daarbij komt nog eens de dimensie van het organiseren van de groep (beheerskundig, administratief, juridisch, financieel, …) en van de groepsdynamiek. Ook op persoonlijk vlak vereist deze functie heel wat sociale vaardigheden. >>

Luk Jonckheere, bewoner cohousing ‘La Grande Cense’ & Trui Maes, voortrekker, CLT Vlaanderen, beiden samenhuizen voortrekkers (uit: ‘Zelfontwikkeling Gemeenschappelijk Wonen – betaalbaar samen huizen in zelfbeheer’, Samenhuizen v.z.w. & Cedubo v.z.w., Luk Jonckheere & Trui Maes, met steun van het Europees Sociaal Fonds, 2013)

<< The involvement of population in decision making processes should give the local community control over shaping its own living environment and sharing the ownership of new initiatives, thus ensuring their more successful implementation and higher wellbeing of their users.

The representation of the full spectrum of the community’s fractions, including that of minorities and marginalized groups, is vital to prevent social exclusion and also mitigate possible conflicts.

Furthermore, women must be integrated at all stages of housing development activities to ensure gender-sensitive planning. It is often the case that empowering the community and its fractions needs to go side by side with capacity building for people to understand their rights, responsibilities, and possibilities. >>

UN-Habitat (‘Sustainable housing for sustainable cities, a policy framework for developing countries’, , 2012)

*****

<< The second important lesson is to push what you want through the bureaucrats. Be persistent, they are there to help (while that may not always be obvious), but when their suggestions don’t help, politely press forward. Bureaucrats are sometimes frustrated by cohousing, because you have done the work. Also, they don’t need to protect the group from a developer – you are the developer, and bureaucrats don’t like to try new things. But since what you’re doing is working from a sustainability point of view, from a neighborhood point of view, and from a cost point of view, they usually end up supporting the project. >>

Residents of Cohousing Jystrup Savvaerket, DK (in: ‘Creating Cohousing, Building Sustainable Communities’, by Kathryn McCamant & Charles Durrett, 2011)

*****

<< … hoe zorgen we er voor dat die overheid aansluit bij de nieuwe ontwikkelingen en stimulerend en niet stagnerend functioneert?

Om een voorbeeld te geven: Ik wil met een aantal mensen wonen als een vereniging van eigenaren in een van de vele leegstaande boerderijen . We willen de boerderij duurzaam verbouwen, stimuleren de lokale gemeenschap, zorgen er met elkaar voor dat we gezond oud kunnen worden en nog veel meer. Maar we lopen tegen talloze belemmeringen aan die door gemeentes worden opgeworpen. >>

Marlou Elsen, NL (lezersreactie, De Correspondent, 2018)

*****

<< Un groupe comme le nôtre peut être un peu dérangeant vis-à-vis d’une mairie. Parce que c’est des gens un peu organisés, qui fonctionnent en réseau, qui connaissent beau­coup de monde et ça peut faire un peu contre-pouvoir vis-à-vis d’une municipalité. Parce qu’on était capable de mobiliser des gens, de faire circuler des infor­mations. On est intégrés dans des réseaux qui ne sont pas les partis politiques, beaucoup plus les réseaux associatifs. >>

habitant d’un habitat participatif (dans: ‘Abécédaire de l’habitat participatif’, Éco Habitat Groupé, 2014)

*****

<< Cohousing- en elektrische-autodeelcollectieven zijn voor de randvoorwaarden van hun collectieven afhankelijk van de (lokale) overheid. Cohousing-initiatieven hebben bouwvergunningen nodig en voor elektrisch rijden moeten laadpalen, parkeerplaatsen en verbalisering door de overheid worden verzorgd.

Deze collectieven zijn daarmee op technische aspecten afhankelijk van de steun van de overheid. In de beginfase van het project overleggen zij vaker met ambtenaren dan in latere stadia.

Projecten die zich richten op de dagbesteding en woonruimte voor jongvolwassenen met een beperkingen werken wel nauwer samen met de overheid. Zo moeten de persoonlijke zorgbudgetten van de bewoners zorgen voor de betaling van het personeel. Deze worden door de overheid gefinancierd.

Ook initiatieven die op gemeentegrond actief zijn doen veel meer in samenspraak en kunnen- als vanzelfsprekend – niet bestaan zonder de goedkeuring van de lokale overheid. >>

Oikos denktank, B (in: ‘Burgercollectieven in kaart gebracht’, door Noy Van Fleur & Dirk Holemans. Oikos, 2016, geciteerd in ‘Commons Transitie Plan voor de stad Gent’ door Michel Bauwens & Yurek Onzia, 2017)

*****

<< Naast zelfbouw voor huiseigenaren gaat de gemeente Amsterdam nu ook de bouw van zelfbouwhuurwoningen stimuleren via wooncoöperatieven. De gemeente stelt op drie plekken grond beschikbaar aan groepen huurders die zelf een huis willen bouwen. Het gemeentelijk proefproject gaat uit van coöperaties die door de huurders zelf worden bestuurd. Het initiatief lijkt in miniatuur ook op de woningbouwverenigingen [cfr. sociale huisvestingsmaatschappijen] van weleer. […]

Om in aanmerking te komen, moeten groepen huurders aan een aantal voorwaarden voldoen. Zo moet […] de huurprijs vooraf worden besproken en wordt vastgelegd dat die ook in de toekomst haalbaar moet blijven voor mensen met lage inkomens. >>

Peter Camp, auteur, organisatieadviseur (in: ‘Wonen in de 21ste eeuw -naar een hedendaags Utopia’, 2016)

<< Gestippeld wonen en harmonicawonen zijn ontstaan in de jaren 90. […] in een harmonica wonen de leden van de groep ruimtelijk geclusterd; bij het stippelmodel wonen zij verspreid over het hele gebouw. […] ze zijn tot nu toe alle gevestigd in appartementen-complexen. Er is overigens geen enkele reden dat dat zo zou moeten blijven: “Gemeenschappelijk wonen geeft vorm aan het verlangen samen dingen te doen. Daarmee lijkt gestippeld wonen op het verenigingsleven dat zeker ouderen kennen van vroeger. En dat kan in een dorp of woonwijk net zo goed als in een flat. Een gemeenschappelijke ruimte kan dan bijvoorbeeld gevonden worden in het dorpshuis of wijkcentrum.” >>

Nico Van Den Dool, Architect, volkshuisvester, begeleiding gemeenschappelijk wonen (uit: een interview in ‘Gestippeld wonen en harmonicawonen, SEV, 2008)

*****

<< In the early 1970s on suburban N street in Davis, California, a group of UC Davis students leased a five-bedroom house and began operating it as the N Street Co-op. While membership in this five-to-six person household changed over time, it operated like most other student co-ops, with members sharing food, chores, gardening, and camaraderie.

In 1984 […] one of the members, Kevin Wolf, […] figured out how to buy it. […] In 1986, Kevin and Linda Cloud […] purchased the neighboring house. They did tear down the fence, and soon afterward convinced friends to buy or rent nearby houses on the block and do the same […]. They decided that cohousing was the model they would pursue for their community, and N Street Cohousing was born. […]

Although there is no longer a student co-op at N Street Cohousing, the community still has a strong student component, as two of their [11] houses [(21 in 2014)] are rented by groups of students. At least five of the 32 adults in the community have previously lived in student co-ops, and quite a few former N Street Cohousing members have lived in student co-ops as well. >>

Deniz Tuncer (in: ‘Who says we have to move out? – A Tiny Co-op Becomes N Street Cohousing’, Communities Magazine, 2001)

*****

<< Bij de Harmonica-projecten Harmonica en A Pousada is het principe van geleidelijke groei losgelaten, in die zin dat ze gestart zijn met het maximale aantal groepsleden. Bij het Stippelproject Santosa is wel sprake van een geleidelijke instroom van nieuwe leden.

Als de projecten eenmaal bewoond zijn, blijkt de belangstelling voor een woning vaak sterk toe te nemen, omdat dan zichtbaar is wat de woongroep precies inhoudt. Dit zou pleiten voor een geleidelijke instroom in de woongroep in plaats van het streven naar een maximale bezetting bij de start. Dit is echter alleen te realiseren als er voldoende aanbod van vrijkomende woningen is. Een groot complex is daarbij een voorwaarde, en het Stippelmodel het meest aangewezen model. >>

Els de Jong, Bureau voor woononderzoek, Rotterdam, NL (in: ‘Bijzondere woonvormen in gewone woningen – Woongroepen van allochtone ouderen in Rotterdam’, i.o.v. Steunpunt Wonen, 2006)

*****

<< An alternative to both the industrial and the-home-as-haven models of housing is the neighborhood strategy, in which people create a community that really is neighborly. When these intentional neighborhoods are successful, they are a boon not only to single parents but to people of any marital status – or any other characteristic […] – who want to live in a real community.

Some groups try to create a community from a neighborhood that akready exists. Cul-de-sacs, in which a relatively small number of houses are already arranged around a circumscribed space, may be particularly amenable to neighborliness. Interested participants can initiate regular neighborly events (such as potlucks or coffee klatches) or organize the sharing resources (such as lawn equipment) or services (such as childcare). >>

Bella De Paulo, social scientist, researcher, writer (in: ‘How we live now – redefining home and family in the 21st century’, 2015)

*****

<< Een woongroep vormen zonder te verhuizen, dat is het principe van een buurgemeenschap. De term ‘buurgemeenschap’ staat voor projecten Gemeenschappelijk Wonen die naast de interne woondoelstelling nadrukkelijk ook een tweede en meer extern gerichte doelstelling hebben. De woningen/appartementen kunnen verspreid in de wijk staan binnen een bepaalde straal. De buurgemeenschap heeft een eigen vaste buurtkamer en ontmoetingsruimte. Gemeenschappelijke activiteiten kunnen gericht zijn op ontmoeting (samen eten, hobby’s) maar ook op bijvoorbeeld de gezamenlijke inkoop van woonservicediensten zoals boodschappen en maaltijden. Het kan ook gaan om gezamenlijke renovatie, het plaatsen van zonnepanelen, of de inkoop van groene stroom. Initiatieven kunnen ontstaan door het beleggen van een buurtbijeenkomst, of vanuit virtuele woongemeenschappen zoals wehelpen.nl, nextdoor.nl en postcodeclusters. >>

Peter Camp, auteur, organisatieadviseur (in: ‘Wonen in de 21ste eeuw – naar een hedendaags Utopia’, 2016)

*****

<< “Burning Souls” transform an existing neighborhood or repurpose a building or build a community among members who don’t live in the same location. This is the most cost effective and quicker approach and allows for more rental housing.Architect and real estate professionals play supportive roles. Residents of retrofit cohousing in one place include more young people, full-time students, renters, racial minorities, single householders, and households with fewer financial assets. When applying the tenets of cohousing, “retrofit” can also be a community of people who don’t live in the same proximity. >>

Alan Ohashi, blogger (in: ‘Affordable retrofit cohousing, 2019)

<< Regardless of whether the community is diverse, all were developed by a fairly homogeneous group with similar views. In order to survive, beginning groups cannot handle too much diversity of methods or goals. Santa Rosa Creek Commons was developed by a core group of very like-minded members.

Once the development and construction was completed, a larger and more diverse membership was incorporated into the existing group. >>

Dorit Fromm, researcher on senior cohousing, partner in a design firm, author, US (in: ‘Collaborative communities – cohousing, central living and other new forms of housing with shared facilities’, 1991)

*****

<< In the early 1970s […] a group of UC Davis students leased a five-bedroom house and began operating it as the N Street Co-op. While membership in this five-to-six person household changed over time, it operated like most other student co-ops, with members sharing food, chores, gardening, and camaraderie.

In 1984 […] one of the members, Kevin Wolf […] figured out how to buy it. […] Soon after the purchase, Kevin and his housemates began looking over the fence at the house next door, dreaming about […] to buy that house as well and take down the fence between them. In 1986, Kevin and Linda Cloud, his colleage and future wife, purchased the neighboring house.

They did tear down the fence, and soon afterward convinced friends to buy or rent nearby houses on the block and do the same […]. They decided that cohousing was the model they would pursue for their community, and N Street Cohousing was born. […]

Although there is no longer a student co-op at N Street Cohousing, the community still has a strong student component, as two of their [11] houses [(21 in 2014)] are rented by groups of students. At least five of the 32 adults in the community have previously lived in student co-ops … >>

Deniz Tuncer (in: ‘Who says we have to move out? – A Tiny Co-op Becomes N Street Cohousing’, Communities Magazine, 2001)

*****

Tien tips (door Cohousing L’Echappée):

1. Spring in het water (en wacht niet per se op je vrienden)
2. Weet waar je naartoe wil (Schrijf een Handvest)
3. Leer ‘actief luisteren’ (jij bent gewoon een boom in het bos)
4. Ontwikkel ‘Collectieve Intelligentie’ (en leer efficiënt te vergaderen)
5. Wees duidelijk over je financiën (hoe moeilijk praten over geld ook is…)
6. Kies een juridische structuur (die bij je project past)
7. Omring jezelf met deskundigen (coach – notaris – architecten – boekhouder)
8. Ga op zoek naar een (bouw)terrein (wanneer jullie er klaar voor zijn)
9. Pas op voor de valkuilen van de bouw ( het duurt ALTIJD langer dan verwacht)
10. Draag zorg voor alle relaties in het web

en … have fun (het belangrijkste)

Matthieu Lietaert, mede-stichter van Cohousing L’Echappée, Laken (in: ‘Presentatie over L’Echappée’, 2016)

*****

<< … in collaborative housing, the user is not an individual, but rather a group of people who share a set of basic values that define the housing project where they want to live.

These new partnerships open up new collaboration processes that lead every actor to reposition him or herself. […] in some cases service providers can transform their role to that of a facilitator of platforms and networks, thereby freeing up manpower and workload.

Over the course of coproduction processes, boundaries between what is specific to the ‘professional’ or to the ‘user’ become fuzzy, creating space for cross-fertilisation of technical and practical knowledge. At an organisational level, this could result in higher levels of hybridization. >>

Darinka Czischke, TUDelft (in: ‘Collaborative housing and housing providers: towards an analytical framework of multi-stakeholder collaboration in housing co-production’, International Journal of Housing Policy, 2017)

*****

<< On peut distinguer trois types d’habitat groupé 167 , chacun matérialisant un degree d’engagement du groupe d’habitants:

Dans l’habitat groupé en promotion classique, les futurs habitants ne participent à la conception du logement que dans les cadres définis par le maître d’ouvrage, qui est aussi la personne à l’initiative du projet.

Dans l’habitat groupé réalisé par délégation de maîtrise d’ouvrage, le groupe prend l’initiative et trace les grandes lignes du projet, mais la maîtrise technique est ensuite assurée par un professionnel.

Dans l’habitat groupé en autopromotion, le groupe garde une maîtrise complète sur tout le processus de construction et de promotion immobilière. Il écrit le cahier des charges à respecter, pilote les travaux, voire construit lui-même le logement. La division en trois

catégorie est en réalité purement théorique, car la dernière option est celle choisie par tous les groupes d’habitants. En effet, la conception de l’habitat est un élément constitutif de l’habitat groupé, et les groupes d’habitants s’impliquent tous activement dans cette tâche. >>

Alberto Colin, communication politique, Université de Lyon, F (dans : ‘L’habitat groupé, expérimentation sociale entre singulier et collectif’, mémoire de séminaire, 2011)

*****

<< One of the key tensions […] was ‘the build versus the community’. Some people in the group, at least, perceived that a key tension appeared to be between the emphasis on the design, project management, construction and completion of the physical infrastructure […] of the cohousing group, and the emphasis on a shared way of living. […]

The over-riding constraint that appeared to help to cause this tension […] was the instrumental imperative to make timely decisions in order that the financial budget was not over-run. […]  The co-ordination methods used in relation to the aspects and dimensions of this tension involved a strong focus on instrumental rationality, as well as a range of different explicit values. […]

Three of the significant and overlapping methods utilised in this respect were:

a) Member involvement in an iterative design process, with account taken of the group’s espoused values;

b) The attempt to structure inclusive and constructive discussions within and across the group; and

c) The generation and development of a process group to help with this tension. >>

Mark Westcombe,  independent consultant, lecturer at Lancaster University, founder of Lancaster cohousing, with  Dermot O’Reilly ,  Lancaster University, UK (in: ‘ Value tensions and dynamics in the co-ordination of a self-transformational group’, 2018)

<< A great deal of time and energy went into the participatory planning process at CW Wageningen [NL], and into the later process of designing the garden.

Though many remember the frustrations and endless meetings, it appears to have been time well spent. In observing the garden over several very warm days in the summer of 1990, I was enchanted by the wide variety of activities that went on there: children doing handstands against the walls of the common house, adults stopping to chat on the walkways, parents and children looking at the pet rabbits and chickens, groups of toddlers digging and making “flower gardens” in the sand box, older boys playing chase on the lawn, groups of girls socializing on a bench, and a man working on the compost pile.

There was seldom a time when the garden was empty, and yet noise or crowdedness was never a problem. >>

Clare Cooper Marcus, (in: ‘Site planning, building design and a sense of community : an analysis of six cohousing schemes in Denmark, Sweden and the Netherlands’, Journal of Architectural and Planning Research, 2000)

*****

<< Flexibele ruimtes […] houden in dat de functie aanpasbaar is of dat wanden verplaatst kunnen worden of gewoon verwijderd, er bijgebouwd kan worden, … . Voorts zit flexibiliteit ook per definitie in de multifunctionaliteit van ruimtes […].

Door het voorzien van extra ruimtes die niet direct bij een woning horen, bekom je volgens Fromm meer flexibiliteit van de woningen dan met een onderling uitwisselbare kamer tussen twee woningen. In dit laatste geval is het niet genoeg dat één huishouden nood heeft aan de kamer op een welbepaald moment, maar het moet tegelijkertijd voor alle twee passen. In het geval dat de woningen klein zijn, is het volgens Fromm ook belangrijk dat er mogelijkheid is tot berging ergens in een gemeenschappelijke ruimte. Dit kan één grote berging zijn of onderverdeeld in verschillende compartimenten, eventueel afsluitbaar. Er kan ook berging voorzien zijn op verschillende plaatsen, zodat bewoners dingen die ze vaak nodig hebben dichterbij kunnen bewaren en wat ze maar eens om het jaar gebruiken verder weg. >>

Els De Leeuw & Mieke Vander Cammen, architecten (in: ‘Collectief wonen. Cohousing in Denemarken.’ Licentiaatverhandeling, Departement Architectuur, Katholieke universiteit Leuven, B, 2001) 

*****

<< Le calvaire des architectes, ce sont les gens qui remettent en permanence les plans en ques­tion. On sent qu’à la limite, ils ne seront jamais satisfaits. Ce sont des gens qui n’arrivent pas à négocier. C’est-à-dire qu’ils ne relativisent pas les choses. Ils voulaient que la porte s’ouvre dans tel sens et si elle ne s’ouvrait pas dans le sens qu’ils voulaient, ils rejetaient tout le projet. Ce sont des réactions disproportionnées de gens qui n’ont pas atteint un niveau, comment dire …d’équilibre. C’est-à-dire d’apprécier ce qui est possible, ce qui ne l’est pas. >>

habitant d’un habitat participatif (dans: ‘Abécédaire de l’habitat participatif’, Éco Habitat Groupé, 2014)

*****

<< WindSong is ethnically diverse and multigenerational. The 5,000-square-foot Heart includes three children’s play areas that are adapted to different ages. While I visited, a child played in the infant room under the care of a resident of grandparent age. Among the 90 or so residents of WindSong Cohousing, when I visited, there were five newborns. The upstairs loft is for the school age children and across the hall is the teen room, decorated by the teens themselves. As well, they have an art and craft studio/workshop.

Even though each unit has laundry facilities, each year more residents abandon their own in favor of the communal laundry room, perhaps due to the social opportunities available there. In a separate area, there is a well-equipped woodworking shop that comes complete with safety training.

Upstairs, a large all purpose room is at the disposal of those wishing to give or take lessons such as dance, yoga, etc. A well-equipped office space is also available for the use of anyone wishing to conduct business meetings, including the eight home-based businesses operating at WindSong. All the business equipment is shared and the users billed automatically for its use. >>

Hugh Perry, author, member of the Ecovillage Network of Canada, CA (in: ‘ Inside WindSong Cohousing’, Natural Life Magazine)

*****

<< Op een dag gaven we onze chimps […] een splinternieuwe klimconstructie […]. We hielden de hele kolonie een paar weken binnen terwijl we buiten hard aan het werk waren om het gevaarte  op te zetten. We waren trots op ons ontwerp en keken uit naar de reactie van de chimps. Toen we de kolonie naar buiten lieten, verwachtten we dan ook dat ze naar de constructie zouden rennen […]. Maar gedurende de tijd dat ze binnen hadden gezeten, waren ze van elkaar gescheiden in diverse afdelingen, en nu hadden ze duidelijk een heel ander idee.

Het eerste wat ze deden, was een gigantische emotionele hereniging. Ze keken nauwelijks naar de nieuwe constructie en hadden alleen oog voor elkaar terwijl ze loeiden van opwinding en vreugde. Ze liepen van de een naar de ander, waarbij ze lang niet geziene vrienden en familieleden aanraakten, kusten en omhelsden. Voor hen was het grote moment een sociaal gebeuren. De inspectie van de nieuwe klimconstructie kon wachten.

Dat leerde  me eens te meer dat wanneer we een optimale huisvesting willen bieden, het sociale leven altijd belangrijker is dan de fysieke omstandigheden. >>

Frans De Waal,bioloog en hoogleraar psychologie, NL & USA (in: ‘Mama’s laatste omhelzing: over emoties bij dieren en wat ze zeggen over onszelf’, 2019)

*****

<< A La Bosse l’un des espaces partagés a été conçu uniquement pour permettre aux habitants de se rencontrer : les coursives. En effet, les habitants étant quasiment tous en duplex, des accès aux appartements par certains étages auraient pu ne pas être créés mais dans le projet architectural du groupe, il a été choisi de permettre à chaque appartement de communiquer avec toutes les coursives lorsque cela était possible.

En multipliant ainsi les entrées et sorties des appartements et en les faisant déboucher sur le même espace que ses voisins, plus ou moins proches physiquement dans le bâtiment, les coursives sont de réels lieux de rencontre, où sans le décider réellement, sans s’y rendre uniquement pour ça, on peut croiser ses voisins, prendre de leurs nouvelles, … Ce lieu de rencontre est donc un lieu de convivialité, de sociabilité primordial de cet habitat. >>

Charlotte Duval, Polytech, Tours, F (dans : ‘Les espaces partagés des projets d’habitat groupé : Au cœur de la vie des groupes d’habitat groupé et de leurs membres, 2012)

<< At Sunward Cohousing […] the big-picture goal is to create a place “where lives are simplified, the Earth is respected, diversity is welcomed, children play together in safety, and living in community with neighbors comes naturally.”

At Winslow Cohousing […] the aim is to have “a minimal impact on the Earth and create a place in which all residents are equally valued as part of the community.”

It’s hard to contest goals such as these, isn’t it? Motherhood and apple pie. But the mission statements actually work because they remind us that each person is both “me” and “we”, and that we’ve agreed and recorded an expressed purpose.

But cohousing residents don’t assume that achieving these lofty goals will be automatic. They actively create their lives rather than let them be by media, advertising, and power politics. Cohousing residents aspire to “be the change they want to see in the world” by designing and governing their neighborhoods mindfully, with mission statements and other agreements as guidelines. >>

David Wann, writer, editor, filmmaker, lives in Harmony Village Cohousing, US (in: ‘Reinventing Community – Stories from the Walkways of Cohousing’, 2005)

*****

<< Une charte est un guide collectif de ce qu’est l’esprit du groupe, ses valeurs, ses principes :

Si pour certains, il ne s’agit que de formaliser cela rapidement, pour d’autres il faudra donc un temps de maturation du groupe avant de la rédiger. Elle reflète une vision du groupe à un moment donné, et peut donc évoluer avec le temps. […]

Vu qu’elle se formule à partir du groupe il n’y a pas de modèle unique […]: à chacun d’inventer le sien.

Même si elle porte sur des valeurs et des principes, il est important de se mettre d’accord sur les applications concrètes de ceux-ci, par exemple qu’entend-on par “durable”, ou “respect”. D’ainsi  prendre le temps de découvrir ses propres représentations, de les exprimer au groupe et d’aider à leur émergence et à leur expression chez les autres participants, ceci pour s’assurer une concordance réelle entre le projet commun et les motivations individuelles. […]

Reflet de l’identité du groupe, la charte préexiste aux règles, par exemple celles qui font l’objet du règlement d’ordre intérieur (ROI), celles qui portent sur les modes de décision, ou seront liées à la forme juridique choisie ; idéalement la (pré-)charte préexiste aussi à la conception du projet architectural. >>

Habitat et Participation a.s.b.l., Belgique (extrait de: FICHE 3 Le groupe et ses dynamiques : la charte, sur : Habitat Groupé – Le site des habitats groupés en Wallonie et à Bruxelles, 2017)

*****

<< We did not start as an intentional community, but have slowly though not always permanently integrated intentional community concepts into how we approach living with each other. We have no charter, no mission statement, and not even a written agreement with the owner of our home. We dabble in consensus-based decision making. I have seen former roommates intimidated or uncomfortable with the kind of structure required by the more earnest collectives in our area. […]

Despite our best efforts laying out some general philosophy of living together, it is easy for potential residents to be enthusiastic about the benefits of our situation without unde(rstanding the work involved. The benefits are easily quantified. However, the reality of living with new people as they become tenants can be somewhat discouraging. Without a concrete set of guidelines, rules, procedures, or specific intentional mission, it is difficult to find potential roommates who can fully commit to and appreciate the differences between intentionally living with others and simply sharing the same space.

Bryan Allen Moore, artist, living in the 1605 Commune (in: ‘1605 Commune, Washington DC’, Communities Magazine, 2017)

*****

<< La genèse du projet a été une aventure passionnante, qui a donné lieu à de multiples questionnements sur les priorités des uns et des autres, raconte Pierre, qui avec son épouse et ses trois enfants, sont à l’origine du projet. Finalement, on se rend compte que ceux dont l’unique moteur est l’économie financière, finissent par abandonner le projet. Car en réalité, l’habitat groupé c’est avant tout la recherche de convivialité, avec des définitions différentes d’une famille à une autre. Jusqu’où peut-on vivre ensemble  ? Peut-on jardiner ensemble  ou seulement partager du matériel  ? Ferons-nous des fêtes ou des repas ensemble ? Mes enfants ne troubleront-ils pas l’intimité des autres ? etc. Ainsi, si le parcours peut sembler long, il nécessite une maturation pour ne pas se tromper, d’autant qu’il conditionne des habitudes de vie à moyen et long terme. >>

Gwenola Doaré, rédactrice en chef de ‘Habitat Naturel’, F (dans : ‘Habitat Groupé Avant tout une aventure humaine’, fiche de projet d’eco-construction, habitatnaturel.fr)

*****

<< Mensen die groepsprojecten initiëren of er aan deelnemen brengen allemaal andere dromen, aspiraties en motivatie mee. Deze kunnen gebaseerd zijn op rationele argumenten, politieke overtuigingen, emotionele behoeften, onderbuikgevoelens of iets anders. Voor de meesten zal het een combinatie zijn.

De meeste mensen die gericht zijn op gemeenschap en duurzaamheid delen, wensen op een positieve wijze aan de wereld bij te dragen, om duurzame, veerkrachtige alternatieven te ontwikkelen en op een nieuwe en andere manier samen met anderen te leven. Deze persoonlijke doelen staan in relatie tot de collectieve doelen van het project en hoe ze te realiseren door middel van de visie en missie, waarden en activiteiten. Het is belangrijk dat alle leden bekend zijn en op één lijn zitten met de kerndoelen van het project en ook dat de groep weet dat het op zijn leden kan rekenen bij het realiseren van dat gemeenschappelijke doel. >>

GEN Global Ecovillage Network (in: ‘CLIPS Guide for Group Projects – Community Learning incubator programme for sustainability’, 2017)

*****

<< 1. Start with people. Ultimately, land and buildings are always accessible to a group of people who have a common vision and commitment. Be clear at the front end about the personal qualities and habits you want your initial members to have. They will be the foundation for the emerging culture of your community. […]   

2. Develop a core group of people who have some kind of existing track record. […]   

3. Don’t be in a hurry, but do be persistent and persevering. […]

4. Do not compromise your vision to acquire funding. […]

5. Keep educating all members of the group on the overview. […]

6. Let your integrity combined with your pragmatism be your guide. Don’t be immobilized by ideology. […]   

7. Don’t be attached to the project or being number 1.  […]   

8. Do not use or exploit guilt to motivate people […].

9. Keep borrowing from others; always credit when you can […]    

10. Be gracious, maintain your sense of humor, keep people on track, forgive people from your heart; we’re all doing the best we can; keep the air cleared; work at manifesting the values in the processes that you want to live with. >>

Lois Arkin, cofounder Los Angeles Eco-Village, Us (in: ‘My Advice to Others Planning to Start an Ecovillage, Revisited’, Communities Magazine, 2017)

<< Like the country itself, cohousing in Denmark has two personalities – summer life and winter life. For most Danes, socializing decreases significantly during the long, cold winters. […] The architects of Jystrup Savvaerket […] responded by designing a cohousing community where a glass-coverd pedestrian street allows life to blossom in the winter.

“But the street! Nobody can imagine how we could function without it – here there is life all year round. Here we sit, talk, and drink coffee ‘til one in the morning, here the kids play when it rains and snows. The glass-covered street is simply one of the best parts of our house.”

As one resident enthusiastically commented, the narrow, blue-walled, glass-covered street at Jystrup Savvaerket is a great success. This community has 21 residences arranged along two covered pedestrian streets that meet at the common house, making not only the common house but the whole street an extension of the private living spaces >>

Charles Durrett, cohousing architect (in: ‘Creating Cohousing, Building Sustainable Communities’, 2011)

*****

<< De architectuur van Regnbuen […] springt direct in het oog. Het is in feite niet meer dan een smal straatje met twee reeksen rijtjeshuizen aan weerszijden, twintig woningen in totaal.

Eén simpel kenmerk maakt echter al het verschil. De straat is over de volle lengte overdekt met een hoog glasdak. Praktisch gezien houdt het glasdak het vaak regenachtige, gure Deense weer buiten, en creëert een prettig binnenklimaat waar zelfs vijgenbomen en druiven groeien.

Maar de ‘glasgang’, zoals de bewoners het noemen, doet nog veel meer. Het creëert een ruimte die als half binnen, half buiten aanvoelt. Dit ambivalente karakter trekt alle woningen in één keer bij elkaar, en lokt het leven de voordeuren uit en de glasgang in. De grens tussen het privéhuishouden en de gemeenschappelijke ruimte vervaagt hier, dijt hier uit.

De glasgang is bezaaid met persoonlijke eigendommen. Voor elke deur hebben de bewoners hun eigen zithoek, eettafel, welkomsthal, kruidentuintje of extra opbergruimte ingericht. Driewielers staan er naast rollators, en een pluchen aap omklemt de palmboomstam van de buurman. >>

Samenhuizen vzw (in ‘Verslag Reis Denemarken’ 2015)

*****

<< C’est très climatique chez nous.

C’est-à-dire que l’hiver on ne se voit pas beaucoup : et l’été, ici, chacun amène son repas, et une bonne bouteille : c’est vachement bon et je suis toujours invitée. >>

habitant d’un habitat participatif (dans: ‘Abécédaire de l’habitat participatif’, Éco Habitat Groupé, 2014)

*****

<< Talking with residents, it was clear that the glass-covered street was the most community-enhancing aspect of the design. Entering […] via the community’s front door, one’s eyes are immediately drawn to the soft and colorful “edge” of the street where plants in pots, and tables and chairs outside the individual front doors subtly extend each household’s domain out into the semi-public street. At the unmarked boundary lines between adjacent houses, wooden planters or trellises support vines and ivy climbing up the brick building wall. These household extensions are like front porches — people leave outdoor clothing there (coats, shoes) before going inside; newspapers, books, and coffee jugs are left on the tables; tricycles, watering cans, and toys decorate the pavement near the door; a mat marks the transition into private space […]
At most times of the day and into the early evening, the street is animated by children playing, neighbors sitting “outside” sharing coffee or wine, people returning from work or walking to the evening communal meal. Described by one resident as “a large extra room belonging to everyone,” the street is clearly the hub of social life at Drivhuset … >>

Clare Cooper Marcus, (in: ‘Site planning, building design and a sense of community: an analysis of six cohousing schemes in Denmark, Sweden, and the Netherlands’, Journal of Architectural and Planning Research, 2000)

*****

<< Erst durch die Berührung mit der Dritten Welt, der verwandtschaftlichen Beziehung zu einem Psychologen, dem Studium der Berichte aus der Gartenstadtbewegung und der Kommunebewegung aus Dänemark und Holland, entstand […] die Idee zu einem neuen Wohnkonzept […].
Der Leitgedanken war […]: eine Hausgruppe, in überschaubarer Größe, um einen gemeinsamen “Dorfplatz”, einem winterfesten Atrium überdacht mit einem mobilen Glasdach, im Sommer als offener Hof, im Winter als attraktiver Raum für Spiel, Sport und Feste ganzjährig nutzbar. >>

Fritz Matzinger, architect, Oostenrijk (in: vortrag in Wien, 2000)

*****

<< A design that seemed to work well was Drivhuset [DK] with the wide glass covered “street” and also Windsong [CA], which has a very similar design. In these communities all households had tables and chairs at the front of their homes and spent time sitting out the front, leaving the way open for increased social interaction. A variation on this design, influenced by Drivhuset and designed by the same architect, is Thorshammer [DK], where the houses are around a quadrangle with a glasscovered corridor facing onto it. Asgard, across the way from Thorshammer, and Aadalen I and II, across the way from Drivhuset, have built their own variations on this design. All these designs create an environment where people chose to spend time in the glass covered area. At Aadalen where the pedestrian street is narrow there are enlarged areas at the ends and centre and people congregated here. >>

Jan Forbes, Housing Analyst, Housing Tasmania (in: ‘The application of age-integrated cohousing for older people’, The Winston Churchill Memorial Trust of Australia – Churchill Fellowship, 2002)

<< Het concept van gemeenschappelijk eco-wonen zit in de lift , en met reden. Een greep uit de voordelen: verdichting, meer energiezuinige woningen, een participatieve lokale dynamiek, versterking van het sociale weefsel, solidariteit tussen verschillende generaties, een mix van inkomens, vermaatschappelijking van de zorg, het opnemen van burgerlijke verantwoordelijkheid voor de sociale context en voor een ecologische leefomgeving.

Maar hoe kan die interesse zich vertalen in een concreet project ? Het vinden van een site, stedenbouwkundige en ecologische voorschriften en andere regelgeving zijn hinderpalen waar initiatiefnemers op botsen.

Hier is een cruciale rol weggelegd voor […] de lokale overheden. Als coördinatoren van het woonbeleid

[houden zij] de sleutels in handen om initiatieven […] te laten slagen [onder andere] door het aanbieden van een site bestemd voor gemeenschappelijk eco-wonen via een projectoproep. >>

Samenhuizen vzw  & Bond Beter Leefmilieu (in: ‘Gemeenschappelijk Eco-wonen – Draaiboek Projectoproepen voor lokale woonactoren’,  2015)

 

*****

<< Das Nadelöhr beim Aufbau und der Entwicklung eines nachbarschaftli­chen Wohnprojektes ist die Grundstückssuche. Denn es gilt nicht nur, ein geeignetes Grundstück für die Wohnwünsche der Gruppe zu finden, son­dern sich auch schnell genug mit allen Mitgliedern darauf zu einigen.

Jede Gruppe konkurriert auf dem freien Grundstücks- und Immobilienmarkt mit einzelnen Investoren […]. Gruppen sind aufgrund ihrer partizipato­rischen Prozesse daher beim Grundstückskauf oft gegenüber Bauträgern oder Wohnungsunternehmen benachteiligt.

Deshalb ist die kommunale Unterstützung der Baugruppen bei der Grundstückssuche und […]  insbesondere ein Verkauf städtischer Grundstücke mit vorgeschal­teter zeitlicher Optionierung – ein ganz entscheidendes Instrument und die wichtigste Hilfestellung, die Kommunen leisten können. […]

Baugruppen brauchen keine rabattierten Grundstücks-preise – sie können durchaus auch Marktpreise bezahlen und brauchen nur die zeitli­che Optionierung.

Ministerium für Wirtschaft, Energie, Bauen, Wohnen und Verkehr

des Landes Nordrhein-Westfalen (uit: ‚Baugruppen und Wohngruppenprojekte – handbuch fur kommunen‘)

*****

<< … de grootste garantie op een maatschappelijke meerwaarde van GW‐vormen [Gemeenschappelijk Wonen] schuilt in publieke of op zijn minst gemengde vormen van GW.

De buitenlandse voorbeelden bevestigen dit. Dit is het geval bij de Duitse Baugruppen, waar een publiek grondbeleid zuurstof geeft aan GW, of bij de Coöperatieve woningbouwmaatschappijen in Zürich die sinds vele decennia werken via goedkope door de overheid in erfpacht gegeven gronden, of voor het Centraal Wonen in Nederland dat door inbreng van gemeenten en woningcorporaties een vlucht heeft genomen. >>

Kristien Van den Houte, urban research, Michael Ryckewaert, docent stedenbouw, Stijn Oosterlynck, socioloog e.a.  (in: ‘Gemeenschappelijk Wonen’, Steunpunt Wonen – samenwerkingsverband KU Leuven, Universiteit Hasselt, Universiteit Antwerpen en Technische Universiteit Delft, 2015)

 *****

<< Due to the success of Two Acre Wood, the City purchased two sites to be proactive in their quest for affordable housing developments that were sustainably designed and community focused. Both proposals chosen for these sites were cohousing. Cohousing is mentioned as a preferred option in the City’s General Plan Housing and the Zoning Ordinance. >>

Michael Black, community planner, architect, Santa Rosa, US (in: letter of recommendation’, 2007)

*****

<< Les élus jouent à plusieurs titres un rôle capital.

Tout d’abord parce que les communes détiennent souvent du foncier qui pourrait être valorisé par des projets d’habitat participatif : dents creuses et délaissés sont autant d’opportunités à saisir.

Ensuite, parce que les municipalités maîtrisent les projets d’urbanisme. Certaines, comme Strasbourg, vont jusqu’à systématiser l’habitat participatif dans tous leurs projets urbains. Cela donne de la perspective et inscrit dans le paysage ce mode alternatif.

Par ailleurs, les élus délivrent les permis de construire et votent les documents cadres de l’urbanisme et du logement. >>

Bruno Parasote, ingénieur urbaniste, vit dans l’habitat groupé Ecologis, F (dans : ‘Bruno Parasote, l’habitat participatif en France’, inteview par Dominique Gauzin-Müller, Ecologik Magazine, 2015)

*****

<< Een lokaal bestuur [heeft] expertise in huis die opstartende groepen nodig hebben om hun project de doen slagen (stedenbouwkundig, kennis over de buurt, mogelijke subsidies of premies, lopende projecten).

Door expertise in een vroeg stadium aan te bieden, kan ze impliciet de visievorming maatschappelijk en ruimtelijk verruimen. Lokale besturen hebben er dus alle belang bij om opstartende groepen in een vroeg stadium te benaderen en te begeleiden in de zoektocht naar interessante locaties […] Wanneer de locatie reeds vastligt kan ze over de inrichting adviseren en mogelijke synergieën aanduiden met de wijk, zowel ruimtelijk als bijvoorbeeld met buurtwerking of verenigingsleven. […]

Een lokale overheid die een grond ter beschikking kan stellen aan cohousinggroepen heeft […] een belangrijke sleutel om maatschappelijke en ruimtelijke meerwaarde van gemeenschappelijk wonen te realiseren. Voor initiatiefgroepen blijven dan de financiële risico’s beperkt en is er zekerheid over realisatiekansen en voortgang. Als partner en grondeigenaar kan een overheid ook eisen stellen aan de ontwikkeling en sturend optreden. >>

Peter Vervoort, medewerker, cohousing initiatiefgroep ‘Buren van Bink’ & Isabelle Loris, ruimtelijke planner, beiden medewerkers Ruimte Vlaanderen (in : ‘De gedeelde baksteen in de maag? Meerwaarde realiseren door gemeenschappelijk wonen en collectief bouwen’,paper op de PlanDag Gedeelde ruimte, Antea Group, 2017)

<< on ne fait pas de la conception participative, c’est vraiment de la programmation participative.

Il faut être architecte et il faut avoir pratiqué du logement de sorte à anticiper le plus possible au fur et à mesure de l’élaboration de la programmation en disant ‘Oui ça c’est possible, ça ce n’est pas possible, ça ça va coûter trop cher…’, savoir comment poser les problèmes…

Mais les gens doivent dire ce qu’ils veulent mais pas comment ils le veulent, ce n’est pas eux les architectes. […]

C’est une compétence spécifique et c’est un bon programme qui permet à des architectes de trouver des bonnes réponses. Bon donc il faut rester vraiment à la programmation et il s’agit pas d’intervenir dans le premier niveau en tant qu’architecte. >>

Stéphane Gruet, architecte et Docteur en philosophie, AERA (geciteerd door Biau Véronique & Bacqué Marie-Hélène in: ‘Habitats alternatifs : Des projets négociés?‘, Paris, 2010)

*****

<< … it is challenging and time-consuming to complete the design of a collaborative housing scheme. What helps make the process smoother?

First, the group needs a clear idea of what they want.

Second, a design team familiar with collaborative housing and working with groups needs to be chosen.

Third, the group needs to see that regular progress is made.

Fourth, and equally important, the group needs to confront actual constraints of budget and time schedules to not “build castles in the sky” >>

Dorit Fromm, researcher on senior cohousing, partner in a design firm, author, US (in: ‘Collaborative communities – cohousing, central living and other new forms of housing with shared facilities’, 1991)

*****

<< Slechts buren die een buurtgemeenschap kunnen vormen zullen een stad kunnen bouwen.>>

<< Werkelijke architectuur kan in onze dagen slechts worden geschapen door diegenen die zinnens zijn aan de schepping van nieuwe maatschappelijke ordeningen mee te werken. >>

Jaap Bakema, architect en stedenbouwkundige (1914 – 1981), NL (uitspraken uit1962)

*****

<< La philosophie de l’habitat convivial repose sur quatre piliers: la participation, l’interaction, le partage des parties communes et l’autogestion […].

C’est tout d’abord la participation intensive du groupe initial à l’élaboration du projet, du début à la fin, depuis le choix de l’architecte, la discussion des plans, jusqu’à la construction, en passant par le choix éventuel d’un promoteur, sauf dans les cas où le groupe remplit lui-même cette fonction (par exemple à Ithaca, et à Winslow près de Seattle, État du Washington).

Ceci signifie d’innombrables réunions hebdomadaires, pendant deux années au moins, souvent plus, et implique une très forte motivation de la part de tous, même si, inévitablement, certains se découragent, remplacés par d’autres.

Le dialogue avec l’architecte ou avec le promoteur n’est pas toujours facile : trop d’idées, trop de demandes émanent parfois des participants, et amènent à des désaccords. >>

Danièle Stewart, Université Paris III-Sorbonne Nouvelle (dans: “Habitat et écologie : Le ‘co-housing’ aux États-Unis”, Revue Française d’études Américaines, 2002)

***** 

<< … the most important thing is the space between the houses, or the corridor between the units, or the corridor between the units and the common house. It’s a space where people travel through. When you’re traveling between your car and the common house, or between your car and your unit, and you pass your neighbors, that’s the opportunity for interaction. So the design of the space along the pedestrian way is really important. It has to be a comfortable micro climate. It has to be a place where you can stand and chat, or sit and chat, or even move away from each other if you don’t feel like talking.

And then the common house itself has to be comfortable for a small group of people, and large groups. So if I want to go down to the common house and get my mail, and just sit quietly and read it, I want a small, cozy place to do that. If I want to have a big birthday party, I want to have a big space that’s easy to clean, and easy to set up. So it has to be very flexible. >>

Laura Fitch, cohousing architect (in:’ Balancing Privacy and Community with Design in Cohousing’,  interview for The Cohousing Association of the United States’, on cohousing.org)

*****

<< De verschillende opvattingen, voorkeuren en tegenstrijdige belangen kwamen ook tot uiting in het ontwerp. De meeste konden we gemakkelijk overbruggen maar het heeft veel overleg, communicatie, en inspanning gevergd om dit tot een goed einde te brengen. Er is een architect nodig die deze verschillen begrijpt en goed aanpakt en begeleidt, niet door zijn eigen voorkeuren voorop te stellen, maar door aanvaardbare compromissen te bereiken. >>

cohousing bewoner (in: enquête bij ‘Samenhuizen in Belgie – Waar staan we, waar gaan we?’, onderzoek met steun van Luchtkasteelfonds – Koning Boudewijnstichting, Luk Jonckheere, Roland Kums, Hilde Maelstaf, Trui Maes, 2010)

<< In addition to cities generated by supply, public or private, there is another type of city produced by demand, by the people.

We affirm that people can be involved in their city, that housing is a process, not a product, and that a city built by its inhabitants also builds social links and a local community.

It is in line with the needs to the extent that the inhabitants themselves control the process. It is inclusive and sustainable when people work together with claiming professionals and negotiate with public actors.

Now that been built for the people, passive consumers have a prefabricated city, it is about building with the people to develop supportive policies. >>

Urbamonde, ‘Social Production of Habitat Platform’ (video) 2017

*****

<< Buren van Bink is een cohousing project dat volledig “bottom-up” opgebouwd wordt. Het initiatief werd enkele jaren geleden genomen door enkele vrienden en familie, en wordt sindsdien vorm gegeven door een groeiend aantal enthousiastelingen.

Dag in dag uit engageren deze personen zich in hun vrije tijd om dit project te realiseren; in gesprek gaan met de banken en notaris, mogelijke gronden gaan bekijken, de website up to date houden, advies bij juristen inwinnen, brainstormen over de juiste visietekst, intake gesprekken met nieuwe geïnteresseerden inplannen, sessies met de architect houden, tuinieren op de site, koken voor de groep, het juridische en financiële plan finetunen, op uitstap gaan naar […] andere cohousingprojecten; informatiemomenten rond ecologie bijwonen, interviews geven, subsidiedossiers invullen …

We hebben al een hele weg afgelegd, en daar zijn we best trots op. Ieder kan via zijn werkgroep bijdragen in datgene waar hij sterk in is, of graag mee bezig is. […] elke Buur [zal] je beamen dat dit heel wat tijd en energie vraagt.  Maar we bouwen wel aan iets waar we samen achter staan. […] we zijn geen projectontwikkelaars of vastgoedmakelaars, nee, we ZIJN de groep. >>

Initiatiefgroep cohousing ‘Buren van Bink, Turnhout, B (in: hun blog, 2017)

*****

<< il ne s’agit pas d’un projet initié et géré par un promoteur, vendu par lots tout faits, souvent à prix d’or, et donnant l’illusion d’habitat groupé.

Ici, on s’inscrit dans une véritable réflexion à la fois collective (décisions communes quant aux choix énergétiques ou espaces partagés, par exemple) mais aussi individuelle, puisque nous avons écouté et respecté les desiderata de chacun. D’après les choix et envies personnels, nous avons composé une espèce de puzzle où s’imbriquaient les différents programmes individuels. >>

Jean-Marc Schepers, architecte et accompagnateur de la réalisation de l’habitat groupé ‘Les Zurbains’, Liège, B (dans : ‘Les Zurbains, habitat collectif intergénérationnel à Liège’, par Anne Boulord, Gael Maison – Magazine, 2013)

*****

<<  What will not create a cohousing community, however, will be if some people plan to set up a community on CoHousing lines, but to house others – i.e. not for themselves.

Such an approach would dramatically fail to understand the key momentum in CoHousing development – that of households seeking to plan and satisfy their own household needs.

It has already become an issue of concern in the US and the Netherlands where there have been some examples of housing developers building neighbourhoods marketed as suitable for a CoHousing identity to develop – this has not arrived after occupation, and muddles the superficial presentation of what CoHousing represents.  >>

Martin Field, Senior Lecturer, University of Northampton, Social Sciences, UK (uit: ‘Thinking about CoHousing, 2005)

*****

<< Duitse steden kennen nauwelijks groei. Dit zorgt ervoor dat er nagenoeg geen grote woonprojecten van de overheid uitgaan.

Wel kent men de zogenaamde Baugruppen, die vanuit de bewoners zelf uitgaan. Zij kiezen ervoor om als groep mensen een woonproject van gemiddeld tien tot vijftien woningen te ontwikkelen.

Omdat er geen ontwikkelaar en makelaar aan te pas komt, zou er tot 20% kunnen bespaard worden op de gebruikelijke verkoopprijs.

Met de bewoners als opdrachtgever in plaats van een projectontwikkelaar, verschuift de nadruk ook meer van winstoptimalisatie naar ‘kwaliteit-optimalisatie’. De bewoners bepalen zelf volgens hun noden de indeling en afwerking van de woning. >>

Architecture Workroom Brussels, i.o.v. Vlaams Bouwmeester (uit: ‘Naar een visionaire woningbouw, Kansen en opgaven voor een trendbreuk in de Vlaamse woonproductie – Eindrapport’, 2012)

*****

<< In het algemeen zijn er twee hoofdmotieven om in CPO [collectief particulier opdrachtgeverschap] te gaan bouwen.

Dat zijn kwaliteit, het realiseren van een bepaalde specifieke woonwens of ideologie op het gebied van milieu, architectuur, samenleven, zorg, etc.

Het tweede motief is betaalbaarheid, en is vaak voor starters een drijfveer. Zij kunnen slecht op de bestaande markt terecht maar door samen op te trekken en zelf te ontwikkelen worden woningen bereikbaar.

Zowel huur- als koopwoningen kunnen gerealiseerd worden met CPO. Bij huurwoningen [doorgaans i.s.m. een woningbouwcorporatie] staat de eigen invloed voorop, en daarmee hopelijk een goede binding met woning en buurt. >>

Agentschap NL in opdracht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Directie woningbouw (uit: ’Collectief Particulier Opdrachtgeverschap’, Nederland, 2012)

*****

<<  Cohousing is an opportunity to co-design a very different and necessary shared future. It is one of the few sources of housing innovation being driven by ‘the customers’; people like you and me who, in the normal course of events, have no say in housing policy or the way the housing market works, or doesn’t work.

Stephen Hill, chair UK Cohousing Network (in: Foreword to ‘Cohousing: Shared Futures’, by Helen Jarvis e.a., 2016)

*****

<< Publiek-private akkoorden en instellingen zijn niet geschikt voor de commonsgerichte sector.

Het alternatief hiervoor zijn publiek-civiele (publiek-commons) akkoorden en processen (verrijkt met de generatieve economische actoren en de generatieve aspecten van de klassieke economie), waarbij publieke, sociale en private partners samen kunnen ageren en middelen kunnen mobiliseren.

Wij verwijzen hier vooral naar de Italiaanse experimenten met commonsgericht collaboratief beheer […]

De vijf stakeholders zijn hier:

1) de overheid

2) de marktspelers […]

3) de kennis-organisaties

4) de civiele maatschappij

5) de commonsvertegenwoordigers zelf >>

Michel Bauwens,  peer-to-peer expert (uit: ‘Commons Transitie Plan voor de stad Gent’, Michel Bauwens & Yurek Onzia , Juni 2017)

*****

<< Een woongemeenschap bottom-up beginnen is voor idealisten met een lange adem. Dat lukt alleen maar als de groep niet te heterogeen is en de deelnemers behoorlijke communicatieve vaardigheden hebben. Ze moeten weten wat ze willen en een idee hebben van hoe groepen functioneren. Vooral moeten ze van elkaar en van anderen willen leren.

Veel groepen mislukken, de leden leren er veel van, maar zonder resultaat. Vaak zijn ze erg heterogeen. Karakters, communicatiestijlen en wensen lopen dan behoorlijk uiteen.

Soms zijn deze community’s gediend met een select groepje van mensen die de ruimte krijgen om de groep te leiden, oog hebben voor de belangen en wensen van anderen, en die zich democratisch laten sturen. >>

Peter Camp, auteur, organisatieadviseur (in: ‘Wonen in de 21ste eeuw -naar een hedendaags Utopia’, 2016)

*****

<< Si “c’est en construisant, que l’on se construit soi-même, c’est en construisant ensemble, que l’on se construit comme communauté” non comme “communauté d’origine“ ou “entre soi“ affinitaire, mais “communauté construite“ dans les conditions fixées par la collectivité.

D’où la nécessité de la participation dans la production de l’habitat et de la ville, afin que chacun trouve sa place dans la communauté urbaine et que nul n’en soit exclu.

Il s’agit de donner un sens à l’habitat collectif, un sens à habiter ensemble entre les mêmes murs, sous un même toit. L’habitat retrouve ainsi la vocation sociale et “politique“ qu’il avait dans la cité, et exprime ce vivre ensemble au travers d’un pacte social local scellé par une architecture de nature micro-urbaine. >>

AREA – Actions Etudes et Recherches sur l!Architecture l!habitat et la ville (dans: ‘Pour un Habitat Groupé Participatif en Accession Sociale à la Propriété’, Présentation, 2012)

*****

<< Challenges for housing, care and support providers […] include:

– Finding the means to support those groups that are seeking sites and assistance with developing land and buildings

– Supporting groups that are seeking know-how and advice

– Supporting existing tenants or residents who want to find virtual ways to support each other […].

It is a fine balance between helping and pushing. Most cohousing groups take a considerable time from having their first meeting to getting close to having something that resembles the group’s plan for the future and which all group members share. It is easy for groups to lose touch with members and get pushed into a direction they are not sure of by a more powerful housing organisation.

Having housing and other organisations as partners who respect cohousing groups’ desire to be self-directing is therefore very important. >>

Moyra Riseborough, researcher at the Centre for Urban and Regional Studies, University of Birmingham, consultant (in: ‘Work on the wild side: For commissioners and housing and social care providers’, briefing paper, Housing Learning & Improvement Network, 2013)

*****

<< Pour décrire et analyser ces partenariats [entre habitants et acteurs professionnels et institutionnels], et la manière dont se choisissent les partenaires, nous avons établi une distinction forte entre les opérations dans lesquelles le groupe d’habitants est à l’initiative du projet et va chercher des appuis de diverses natures pour mener à bien son objectif, et les opérations dans lesquelles l’initiative est externe […] même s’ils accordent un statut spécifique aux habitants-usagers.

La question de l’origine de l’initiative se cumule avec celle, très cruciale dans ces opérations, du leadership sur l’opération.

Trois facteurs interviennent principalement sur l’établissement du leadership :

– le fait, pour le groupe d’habitants de disposer ou non des savoirs et savoir-faire qui vont permettre de convaincre les partenaires lors des négociations

– le fait d’être en position de choisir les principaux partenaires institutionnels et professionnels du projet et d’en gérer les interfaces, ou du moins d’y être présent.

– le fait d’être le principal référent du projet dans la communication et/ou la médiatisation sur le projet et son image. >>

Véronique Biau, architecte-urbaniste, docteur en sociologie, chercheur à l’Ecole nationale supérieure d’architecture (ENSA) de Paris & Marie-Hélène Bacqué, prof en études urbaines à l’université Paris‑Ouest , France (dans : ‘Habitats alternatifs : des projets négociés?’, 2010)

*****

<< … de beste woonprojecten zijn ontwikkeld door de bewoners zelf. Niet alleen is de ruimtelijke inrichting beter en wordt er niet alleen aan auto’s maar ook aan spelende kinderen gedacht, maar wie samen aan de tekentafel zit, vormt al een gemeenschap nog voor de wijk gebouwd is en heeft geleerd samen te discussiëren, te argumenteren, ruzie te maken en hopelijk feest te vieren. Het is een recept tegen eenzaamheid, die andere vloek van onze samenleving. >>

George Monbiot, zoöloog, journalist, UK (in: ‘We hebben meer, niet minder politiek nodig. Meer en directe democratie, niet minder ‘, interview door Tine Hens, MO Magazine, 2018)

*****

<< Si se passer des services d’un promoteur immobilier vous fera payer une addition moins salée, il est crucial de garder quelques points fondamentaux en tête. Voici quelques conseils à suivre […]

1. Le premier conseil est de faire très attention à la gestion du temps. La construction d’un bâtiment est très énergivore […]
2. Le deuxième conseil est de nepas donner toute cette responsabilité à une seule personne. […]
3. d’établir un calcul du temps investi par tout le monde et de penser en amont, et en AG [Assemblée Générale], à une forme de « rémunération » du travail ou de compensation pour le non-travail. […]
4. de prévoir de la part de tous les habitants une réserve [un coussin] de 10% du montant total de leurs travaux. […]
5. de s’allier à des architectes qui ont l’habitude de réaliser des projets d’un gabarit similaire […]
6. de garder rigoureusement l’œil sur les finances du groupe via des tableaux excel ou similaires. […]
7. de garder une communication transparente mais réfléchie avec l’AG. >>

Habitants du Cohousing L’Echappée, red. Matthieu Lietaert (dans : ‘Comment construire un co-habitat?’, 2018)

*****

<< Much has been written about the ways that capitalism and consumerism, sometimes accidentally and sometimes intentionally, leads to isolation, alienation, the destruction of community, and the impoverishment of meaning. […]. [The] quest for meaning and connection has led to radical departures from and alternatives to capitalism. Sometimes it has led down a path of quick recuperation with capital once again creating spectacles and commodities that promise community, connection, and meaning.

The problem, of course, is that capitalism is structurally incapable of fulfilling these very human needs. Community is the result of a web of relationships and arises where people have some common context or experience choose to enter into relationship with each other as equals. […] It is a deeply and essentially democratic process and simply cannot be enforced from above or outside and thus cannot be packaged and sold. Meaning […] is something that can only be generated by a person through experiences that are important to them. Objects themselves have no inherent meaning or authenticity. Those qualities are imparted by the relationships that they take part in. You can no more buy meaning than you can buy love. >>

Blogger (in: ‘We are not selling a product’, frompointa, blog on Urban Communities,for the ‘Federation of Egalitarian Communities’, 2015)

*****

<< Dans le cadre de l’autopromotion, un groupe de citoyens devient maître d’ouvrage d’un ensemble de logements. Il s’agit d’un moyen de construire un voisinage convivial répondant aux aspirations de chacun. Le processus implique de mettre en relation les futurs propriétaires ou résidents bien longtemps avant leur installation, et permet ainsi de préparer des relations de voisinage de qualité. Des réunions intergroupes peuvent permettre de connaître les autres habitants de l’îlot et de réfléchir ensemble au vivre ensemble, au choix du mobilier urbain, à la mise en place d’un jardin partagé… Les habitants se constituent ainsi comme force de proposition vis-à-vis des décideurs urbains. >>

UNANIMM, accompagnateur de projets en autopromotion, F (dans : ‘L’habitat groupé : un outil de dynamisation d’un quartier nouveau’, article sur unanimm.fr, 2017)

*****

<< Zelfwerkzaamheid is een logisch voortvloeisel uit zelfbeheer. Zelfwerkzaamheid houdt in dit geval in dat bewoners en gebruikers zelf (onderhouds)werkzaamheden verrichten in hun pand.  […] Bij de totstandkoming van een groot deel van onze panden is intensief gebruik gemaakt van zelfwerkzaamheid. Sterker nog, zónder zelfwerkzaamheid zou een deel van de projecten nooit gerealiseerd kunnen zijn. […]

Enkele voordelen van zelfwerkzaamheid op een rij:

– zelfwerkzaamheid kan voor lagere woonlasten zorgen

– samen klussen […] draagt bij aan de sociale […]

– bewoners/gebruikers kunnen veel leren […], kennis die ook in je verdere leven van pas komt

– bewoners/gebruikers hebben […] meer invloed op hoe een en ander er uit komt te zien. […]

– zelfwerkzaamheid geeft de mogelijkheid om extra’s aan het pand toe te voegen […]

– […] het gevoel van betrokkenheid bij [en verantwoordelijkheid voor] het eigen pand [kan] vergroot worden […]

– last but not least: samen klussen kan ook gewoon leuk zijn.

Woningbouwvereniging Gelderland, NL (op hun website, )  

*****

<< 1. Encourage early and open discussion of class, money, and power dynamics […]

2. If you […] already own property […] read the section […] in Diana Leafe Christian’s ‘Creating a Life Together’
3. Be very clear [about] rights and responsibilities
4. […] be as clear as you can about what part of the property you want to hold on to and what part you want the group to own
5. […] be aware of how the strength of your vision both attracts people and potentially disempowers them […]
6. […] start a community […] with others, not [alone]
7. […] get to know [each other] and form relationships […] before living in community together. […]
8. […] find ways to make [it] financially possible […]
9. […] skills/elements essential in building community: Visioning, […] Time Management, Financial Knowledge, Organizational Development, and People Skills
10. Consider having shared training in decision-making, communication skills, and conflict resolution
11. [it] takes more time and attention than imagined […]
12. Have an exit strategy
13. Have a way to get support from others grappling with similar questions, challenges, and possibilities.
14. It is absolutely worth it. >>

Jennifer Ladd, cofounder of Class Action, USA (in: ‘Yes, Wealthy People Want to Live in Community in Sustainable Ways Too!’, article in Communities Magazine, 2013)