<< Hoe individualistisch de Vlaming ook moge voorgeprogrammeerd zijn (de eigen baksteen in elke maag), de toekomst is aan de collectiviteit, aan nieuwe, intelligente vormen van (co-) eigenaarschap en de uitbouw van een reële en betaalbare huurmarkt. […] De villa op de verkaveling is niet langer het antwoord, net zoals het modale kerngezin niet langer de norm is.

Initiatieven zoals co-housing, coöperatieve woningbouw en bouwgroepen moeten alle ondersteuning krijgen die ze verdienen.

Dergelijke collectieve woonvormen zetten in op functies delen en bieden garanties op een aangepast, levenslang wonen, zonder dat je per se eigenaar hoeft te zijn.

Vandaag is in Vlaanderen de ondersteuning voor deze waardevolle en broodnodige initiatieven vrijwel nihil. >>

Peter Swinnen, voormalig Vlaams Bouwmeester (Interview in De Standaard 2012, “Een eigen huis, maar waar?”)

*****

<< Woningdelen biedt een antwoord op maatschappelijke woontrends en -problemen zoals gezinsverdunning, vergrijzing, betaalbaar wonen, vereenzaming, verloedering van waardevol patrimonium of solidair wonen.

Woningdelen kent verschillende vormen.

Het kan gaan om kangoeroewonen, zorgwonen als solidariteit tussen generaties of samenwoon-projecten, zoals cohousing, woningopdelen, optimalisatie van grote verkavelingen en hergebruik van vierkantshoeves.>>

Tom Dehaene, gedeputeerde Provincie Vlaams-Brabant, CD&V (in het kader van de 1e oproep woningdelen van de Provincie Vlaams-Brabant, 2014)

*****

<< De start van ons project in de Haringrokerij ligt al meer dan dertig jaar achter ons. We hebben er nog geen seconde spijt van gehad.

We zoeken volop naar een nieuw project, aangepast voor de volgende dertig jaar.

Niet te begrijpen dat het beleid niet veel sterker inzet op concepten van samen wonen. Het is immers een maatschappelijke noodzaak.

Het zou de hoeksteen moeten zijn van elk stads- en dorpsvernieuwingsbeleid. >>

Peter Vermeulen, architect, bewoner van De Haringrokerij, voortrekker van Ringland (mei 2016)

*****

<< The hunger for more connection, neighbourliness, security in one’s life that was characteristic of old-style communities is very prevalent in today’s culture.

A lot of people feel there’s been a degradation of community, of connection, of safety, and they would like to go back to what was characteristic earlier times.

However, when they say they want, they don’t want to go back to the social hierarchy of those times, or the patriarchy, the caste systems that existed in times where that community was strong.

They want it on a more egalitarian basis, where everyone’s got a say and there’s freedom to choose what aspects you’re connected with.

So we’re trying to figure out how to get the good parts of what came from the past and put it into a new social context. >>

Laird Schaub, cohousing coach, living in Sandhill Farm, US (in: interview by David Sheen, 2010)

*****

<< de staat moet niet langer boven de burgers staan, maar naast de burgers en alles in het werk stellen om die burger op een autonome wijze te laten functioneren. De staat wordt de eerste facilitator die burgers niet zomaar aan zichzelf overlaat of betuttelt, maar een duw in de rug geeft waar nodig.

Concreet betekent dit dat de staat bijvoorbeeld bestaande of nieuwe commons gaat beschermen, dat commons financieel kunnen ondersteund worden en dat er vormen van wetgeving komen die het creëren van commons faciliteren.

Ook vormen van mede-eigenaarschap zouden in de wet veel duidelijker en uitgebreider moeten geformuleerd worden. >>

Thomas Decreus, historicus, & Christophe Callewaert, filosoof (uit: ‘Dit is Morgen’, 2016, geciteerd door Jan Willems, op nieuwssite Apache, 2016)

*****

<< Arguably, we are entering a new phase of co-housing research and development. This emerging agenda […] suggests a plurality of interest across different scales of actor-networks loosely connecting

* individuals,

* friendship-networks,

* social movements,

* community empowerment networks (such as coop associations) and

* umbrella cohousing third sector organisations

 […] Moreover, co-housing is attracting considerable political interest as a niche source of social and engineering experimentation.

Although unlikely to contribute a significant source of new home construction, co-housing is the fastest growing type of intentional community worldwide. >>

Helen Jarvis, Sociologe, Newcastle University, UK (uit: ‘Towards a deeper understanding of the social architecture of co-housing’, 2015)

*****

<< De woningmarkt moet beter kun­nen inspelen op de levensloop en inkomenssituatie van mensen en dynamiek in gezinnen. De flexi­biliteit op het niveau van zowel de woningmarkt […] als de woongelegenheid […] moet vergro­ten.

Nieuwe woonvormen zoals groepswonen, meer-generatie-wo­nen, gemeenschappelijk wonen, zorgwonen of flexibele levensloop­bestendige woongelegenheden, vereisen aandacht binnen een kwalitatieve gebiedsontwikkeling, maar ook op perceelsniveau. >>

<< In 2050 is het nog beter leven in Vlaanderen. Vitale steden en toegankelijke dorpen bieden een ruim pallet aan leefomgevingen. […] Nieuwe vormen van samenwonen hebben er ingang gevonden …  >>

Departement Ruimte Vlaanderen (uit: ‘Witboek Beleidsplan Ruimte Vlaanderen, 2017)

*****

<< In snel veranderende samenlevingen zoeken mensen steeds naar nieuwe manieren om gemeenschap te vormen.

We leven in een tijdsgewricht waarin de maatschappij diverser en complexer wordt en waarin mensen zich bewuster zijn van de nood aan duurzaamheid.

Gezinnen die samen een plek zoeken om te wonen, te leven en te delen zijn een teken van deze tijd. >>

Bruno De Wever, Historicus, bewoner van de Drie Torekens, Deurne

*****

<< Cohousing is an opportunity to co-design a very different and necessary shared future. It is one of the few sources of housing innovation being driven by ‘the customers’; people like you and me who, in the normal course of events, have no say in housing policy or the way the housing market works, or doesn’t work. >>

Stephen Hill, chair UK Cohousing Network (in: Foreword to ‘Cohousing: Shared Futures’, by Helen Jarvis e.a., 2016)

*****

<< Het is tijd om de woondroom, waarvan de verkavelingsfermette de afspiegeling is, bij te stellen en een nieuw ideaal op te bouwen voor de Vlaming met de baksteen in de maag.

Collectiviteit kan daarbij een sleutel aanreiken, zowel in de woontypes als in de productie en het beheer.

Door in te zetten op gedeelde ruimte, gedeelde verantwoordelijkheden en gedeelde rechten ontstaan perspectieven voor betaalbare woningen met een duidelijke maatschappelijke meerwaarde.

Maar ook kansen voor de private huurmarkt, die zeker aan de onderkant steeds meer een zorgenkind blijkt. >>

Stefan Devoldere, Waarnemend Vlaams Bouwmeester (De Standaard, 5 maart 2016)

*****

<< Al decennialang doen we veel te weinig moeite om alternatieve woonvormen bekend te maken bij het brede publiek.

Ontwikkelaars en verkavelaars investeren daar nauwelijks in, en ook de voorstelling van onze wooncultuur in de media is nog veel te eenzijdig.

Denk aan populaire tv-series of tijdschriften: aandacht voor innovatieve woonvormen daarin zou het blikveld van het publiek enorm verruimen.

Woorden hebben een enorme overtuigingskracht maar ze nemen zelden de angst voor het onbekende weg. >>

Peter Vanden Abeele, Gents bouwmeester (in Weekend Knack, 2017)

*****

<< The supportive nature of CoHousing within neighbourhood developments needs to be promoted in a context of wider policies that can draw understanding of what strengthens neighbourhood identity within such residential areas.

The wider policy framework may then be used to shape how an insertion of opportunities for CoHousing and other community-centered development.

The proper connection of the widest planning visions with the most intimate of community ambitions requires a breadth of policies and strategies to create real residential environments appropriate to those people who wish to live in them. >>

Martin Field, Senior Lecturer, University of Northampton, Social Sciences, UK (uit: ‘Thinking about CoHousing, 2005)

*****

<< … des architectes désireux de construire des ensembles d’habitations plus originaux que des lotissements monotones cherchent à développer un autre modèle, mieux adapté aux changements de la société américaine. En effet, la majorité des épouses et une proportion élevée de mères de jeunes enfants travaillent, que ce soit par choix ou par nécessité ; les grands-parents, oncles et tantes, habitent loin ; on compte par ailleurs un nombre croissant de personnes seules, avec ou sans enfants, célibataires, conjoints divorcés, ou personnes âgées. On se heurte au même problème d’un habitat inadapté, exacerbé en outre par le gigantisme de l’étalement des banlieues, l’éloignement des services et les problèmes de sécurité. >>

Danièle Stewart, Université Paris III-Sorbonne Nouvelle (dans: ‘Habitat et écologie : Le “co-housing” aux États-Unis’, Revue Française d’études Américaines, 2002)

*****

<< We wonen in levendige wijken en steden met een goede sociale cohesie. Het zijn broedplaatsen voor sociale innovatie, nieuwe businessmodellen en deelsystemen. […] Om een betere woondichtheid te realiseren zijn nieuwe woonbeelden nodig. Dit kan door de maatschappelijke en individuele winst van zo’n trendbreuk aan te tonen.

We faciliteren nieuwe woonvormen zoals groepswonen en samenwonen en nieuwe financieringsvormen zoals CLT (community land trust). Op die manier maken we goede woonkwaliteit betaalbaar. […]

Gezien de vergrijzing van de bevolking, de gezinsverdunning en het toenemend aantal mensen dat […] zorg nodig heeft, geven we ook specifieke aandacht voor nieuwe woonvormen met en voor ouderen, alleenstaanden en zorgbehoevenden […]. In Vlaanderen lopen reeds proefprojecten met internationale uitstraling (aangepaste vormen van co-housing, kangoeroewoningen waar verschillende generaties samenleven, zorg aan huis, online-zorg, buurtzorg,… ). >>

De Vlaamse Regering (in: ‘Visie 2050, een langetermijnstrategie voor Vlaanderen’, 2016)

*****

<< Si nous avons besoin d’innovation sociale et de diversité, malheureusement, la logique institutionnelle dominante, et qui s’impose à toutes les autres possibilités, est de planifier, de définir tout en amont, restant ainsi dans la sécurité du connu et du contrôle. Une place aux expériences “libres” et citoyennes est requise, car l’institution ne peut par elle-même, et pour des raisons tout à fait logiques, être la source des innovations les plus “risquées” à mettre en place. Logique, parce que ce qui semble lui être demandé est aussi d’une certaine façon d’administrer en sécurisant ses administrés. Elle sera donc sur ses gardes face à d’éventuelles dérives, et la tendance serait à l’être plutôt “trop” que pas assez, devenant plutôt résistante à des logiques trop expérimentales et “peu contrôlables”. L’institution n’appuie pas suffisamment l’innovation sociale qui transgresse vraiment la norme et même résistera souvent à la vraie innovation. >>

David Moya & Claudia Flatten, F (dans : ‘Le mouvement de l’Habitat Coopératif en France: Diversité, innovation, difficultés et perspectives – Un focus sur le mouvement en Massif Central’, pour OïSA et RELIER, 2012)

*****

<< Home ownership is set to become a thing of the past […] because socially liberated millennials are more likely to choose “living as a service”. […]

… the changing housing needs of Generation Y – who are settling down later, if at all – is leading to a future where everyone is “homeless”. […]

“Suspended adulthood” is leading to the success of the co-living movement, […] where developments with built-in co-working spaces, restaurants and gyms appeal to young renters seeking convenience without the commitment of buying. […]

… the appetite for this type of property is growing so rapidly that it is likely to become the standard way of living. The median age of marriage has shifted from 20 to 29 in the past 40 years […]. This suspended adulthood and the rise of the digital nomad result in an increase in mobility and a reduced desire to settle.

As we decouple the function of living from the physical location, we need to help positively curate more communities. Eventually, we will move to a model of subscription homes or providing living as a service. >>

James Scott, entrepreneur behind London co-living start-up The Collective, UK (in: ‘”In the future we will all be homeless” says co-living entrepreneur’, article in dezeen magazine, 2016)

*****

<< Berlin wächst. […] Laut der Prognosen wird das Wachstum auch noch über Jahre anhalten. Das stellt Berlin vor große politische und organisatorische Herausforderungen, besonders in Bezug auf den Wohnungsmarkt. […] Ich möchte, dass Berlin auch in Zukunft eine bezahlbare, kinder- und familienfreundliche Stadt bleibt.

Gemeinschaftliche Wohnprojekte werden hier immer wichtiger. Sie sind Ideen- und Impulsgeber für eine Gesellschaft, die sich verändert. Demografischer Wandel, Inklusion, Nachhaltigkeit sind dabei die Schlagwörter für einen Gedanken, den wir immer häufiger denken müssen: Wie wollen wir in Zukunft leben? >>

Andreas Geisel, Senator für Stadtentwicklung und Umwelt, Berlin, D (in: ‘Wohnen in Gemeinschaft – Von der Idee zum gemeinsamen Haus‘, ed: STATTBAU GmbH & Netzwerkagentur GenerationenWohnen 2012)

*****

<< De overheid is als de dood voor misbruik, terwijl het gezien het steeds nijpender ruimtegebrek eigenlijk waanzin is dat je (te) grote huizen vandaag niet mag opsplitsen. Er zijn zoveel naoorlogse woningen die gezien de kleinere hedendaagse gezinssamenstelling veel te ruim zijn – niet enkel in stedelijke gebieden, maar ook in klassieke verkavelingen.

Ik begrijp dat het niet altijd ideaal is om woningen op te delen. Als de woonkwaliteit erdoor vermindert, de druk op de omgeving toeneemt of als het de bouw- en woonprijzen opdrijft, kan je het maar beter laten. Maar dat is toch geen reden om het kind met het badwater weg te gooien en de vele opportuniteiten zomaar teniet te doen?

Gemeenschappelijk wonen eenduidig definiëren in de Vlaamse Wooncode, als derde categorie naast een- en meergezinswoningen, zou al heel wat zoden aan de dijk brengen. >>

Trui Maes, geëngageerde stedenbouwkundige en archeologe, samenhuizen voortrekker, B (in: ‘De comeback van het collectief wonen’, artikel in ‘Ik ga bouwen & renoveren’, Tijdschrift van VIBE – Vlaams Instituut voor Bio-ecologisch bouwen en wonen, 2017)

*****

<< Si nous avons besoin d’innovation sociale et de diversité, malheureusement, la logique institutionnelle dominante, et qui s’impose à toutes les autres possibilités, est de planifier, de définir tout en amont, restant ainsi dans la sécurité du connu et du contrôle. Une place aux expériences “libres” et citoyennes est requise, car l’institution ne peut par elle-même, et pour des raisons tout à fait logiques, être la source des innovations les plus “risquées” à mettre en place. Logique, parce que ce qui semble lui être demandé est aussi d’une certaine façon d’administrer en sécurisant ses administrés. Elle sera donc sur ses gardes face à d’éventuelles dérives, et la tendance serait à l’être plutôt “trop” que pas assez, devenant plutôt résistante à des logiques trop expérimentales et “peu contrôlables”. L’institution n’appuie pas suffisamment l’innovation sociale qui transgresse vraiment la norme et même résistera souvent à la vraie innovation. >>

David Moya & Claudia Flatten, F (dans : ‘Le mouvement de l’Habitat Coopératif en France: Diversité, innovation, difficultés et perspectives – Un focus sur le mouvement en Massif Central’, pour OïSA et RELIER, 2012)

*****

<< Cohousing communities are part of the new sharing economy and we are experiencing an exponential increase in interest as individuals and families seek to live more sustainably, and in community with neighbors. Also, changing demographics are forcing us to find innovative ways to address the roles traditionally played by extended families.

Interest in cohousing has surged in recent years, a trend driven by baby boomers seeking a downsized, community-oriented and environmentally-friendly lifestyle. Cohousing is also gaining traction among millennials as they search for contemporary neighborhoods more conducive to raising children while holding two jobs outside the home. >>

Alice Alexander, Executive Director of the Cohousing Association of the US and co-founder of the Durham Central Park Cohousing Community (in: An Interview With Alice Alexander About The National Cohousing Conference, blog of the US Cohousing Association, 2017)

*****

<< Samenwerking met marktspelers, zoals projectontwikkelaars, lijkt […] enkel mogelijk wanneer de niche zich minder radicaal en vernieuwend opstelt op het vlak van integratie van financieel minder krachtige groepen bijvoorbeeld. Hier doet zich dan ook de ‘vertalingsparadox’ voor […]. Een niche wordt gemakkelijker opgenomen door het regime [=het gangbare] wanneer de nichepraktijken compatibel zijn met de mainstreampraktijken. Op die manier wordt echter het vooruitzicht op een radicale transformatie van het regime verzwakt. Er bestaat dan ook een kans dat, wanneer een verdere verspreiding van de niche in het regime zich doorzet, de radicalere elementen die gepaard gaan met cohousing zullen verloren gaan. Als gevolg hiervan zou ook een splitsing kunnen ontstaan binnen de niche waarbij een deel van de nichespelers voor een snelle verspreiding in het regime kiest met verlies van een aantal elementen, en een ander deel kiest voor een meer radicale en vernieuwende versie van cohousing … >>

Jozefien Poppe, Politieke Wetenschappen, Universiteit Gent, B (in: ‘De invloed en beperkingen van de niche cohousing binnen het regime wonen en bouwen in Vlaanderen’, masterproef, 2012)

*****

<< Collaborative housing falls within a wider paradigm shift in public participation, underpinned by the recent (re)emergence of concepts such as ‘social innovation’, ‘community-led development’ and ‘co-production’, amongst others.

[…] the State began to withdraw from direct provision and took the role of commissioner and regulator of social housing provided by – to different extents and in different combinations across countries – both local authorities and third sector organisations. […]

Within this context, ‘co-production’ emphasises the transformative aspect of service delivery for citizens […] as well as the unique characteristic of service as a simultaneous process of production and consumption. >>

Darinka Czischke, TUDelft (in: ‘Collaborative housing and housing providers: towards an analytical framework of multi-stakeholder collaboration in housing co-production’, International Journal of Housing Policy, 2017)

*****

<< Duurzame woonwensen [tegen 2020]

We willen een verandering teweegbrengen in het traditionele diep genestelde Vlaamse wensbeeld.

Projectmatige initiatieven en collectieve woonvormen zitten in de lift. Het oude wensbeeld van een ruime en vrijstaande woning met tuin in een suburbane en landelijke omgeving behoort stilaan tot het verleden, zeker met de duurzaamheidswensen in het achterhoofd.

In een duurzame woning en omgeving is er aandacht – naast de minimale kwaliteitsnormen- voor basisbehoeften zoals voldoende privacy , lichtinval, uitzicht, veilige collectieve (speel)ruimte, verzorgde leefomgeving. We hebben daar ook makkelijk toegang tot collectieve functies, voorzieningen en openbaar vervoer, mogelijkheden tot sociale interactie en ontmoetingen. Kortom een levendige en prettige buurt. >>

De Vlaamse Regering (in: ‘Slim Wonen en Leven’, 1 van de 7 transitieprioriteiten in Visie 2050,website Vlaamse Overheid, 2018)

*****

<< Research shows that affordability, the inclusion of a wider array of social groups, and housing an increasing proportion of elderly people in Europe are amongst the main current motivations behind contemporary forms of collaborative housing. If we believe that the ethos and practices found in collaborative housing do provide meaningful and effective answers to the many challenges outlined above, a relevant question is how these housing forms and their guiding principles and practices, can become embedded in planning and housing provision systems.

Yet, while many advocate the scaling up or mainstreaming of collaborative housing, we need to acknowledge that this way of providing housing and living together is not for everyone. […] However, collaborative housing can help to improve current ways of providing housing by introducing innovation and new ways of looking at the user-producer relationship. Furthermore, collaborative housing can become a viable alternative for larger number of households than it is today, especially in countries where this is still a marginal option. >>

Darinka Czischke, Assistant Professor, TUDelft, NL (in: ‘Why Co-Lab? A platform to catalyse mutual learning on Collaborative Housing’, Co-Lab Research – Knowledge hub on Collaborative Housing, 2018)

*****